Sport.pl+

Tajemniczy wskaźnik nadorganizmu. Tadej Pogacar, jeden na osiem miliardów

Radosław Leniarski
Tadej Pogacar
Fot. REUTERS/Gonzalo Fuentes

Czy Tadej Pogacar jest jedynym człowiekiem w historii, który przekroczył magiczną granicę fizjologii? Tak sugerują naukowcy.

Są pewne właściwości organizmu, które może przetestować tylko zawodowe kolarstwo, tylko wyścigi takie jak Tour de France lub najtrudniejsze klasyki, i człowiek taki jak Tadej Pogacar.

Ewidentnie taka myśl przyświecała trzem naukowcom, którzy przeanalizowali dostępne dane z wyścigów Słoweńca podczas najważniejszych ataków na podjazdach. Naukowcy są częściowo hiszpańscy, bo dr Pedro L. Valenzuela jest rodowitym Hiszpanem i wykładowcą Uniwersytetu w Alcalá, dr Sebastian Sitko wykłada na Uniwersytecie w Saragossie, ale urodził się w naszym Rybniku, zaś trzeci, Ole Kristian Berg, jest profesorem z Molde University College w Norwegii. 

Tadej Pogacar jako osobliwość

Pogacar jest od kilku lat ulubionym obiektem badań fizjologów, tak jak osobliwość jest ulubionym obiektem badań kosmologów. Naukowcy Valenzuela, Sitko i Berg specjalizują się w sportach wytrzymałościowych, takich jak kolarstwo. Sitko jest również trenerem i wydał książkę "Cycling 2.0" po hiszpańsku i angielsku.

Od razu trzeba powiedzieć, że dokładne, potwierdzone testami fizjologicznymi dane o biochemicznych możliwościach organizmu pięciokrotnego zwycięzcy Tour de France są znane tylko osobom z zespołu UAE Emirates XRG. Są wiedzą tajemną o charakterze medycznym. Niewykluczone, że pełny obraz fenomenalnego okazu człowieka, jakim jest Pogacar, ma tylko Iñigo San Millán, były dyrektor ds. wydajności w zespole (a teraz jego nieformalny doradca), a także profesor w University of Colorado School of Medicine, oraz obecni, bezpośredni trenerzy Słoweńca.

San Millán, gdy pracował w zespole UAE Emirates XRG, opublikował głośne prace o profilu metabolicznym Pogacara (a są to setki parametrów mierzonych we krwi), jednak nigdy nie napisał, ile wynosi VO2max, czyli Święty Graal fizjologów wysiłku zajmujących się wytrzymałością. Tę tajemnicę wyjaśnili Valenzuela, Sitko i Berg. Wyliczyli VO2max Pogacara na podstawie danych pośrednich. Okazuje się, że przekroczył barierę, jakiej prawdopodobnie nie przełamał żaden człowiek nigdy.

Zobacz wideo Tadej Pogacar na Tour de France

Według naukowców VO2max Pogacara mógł wynieść średnio 96 ml/kg/min na czterech przeanalizowanych podjazdach — Plateau de Beille i Isola 2000 (Tour de France 2024), Peyragudes (Tour de France 2025) oraz Passo di Ganda (Il Lombardia 2025) — z rozrzutem między 90 a 102 ml/kg/min w zależności od przyjętych założeń. Czyli w tym ostatnim mogło osiągnąć poziom 102. Valenzuela napisał na swoim profilu X, że podczas wjazdu na l'Alpe d'Huez – podczas którego pobił 31-letni rekord – nawet 103!

VO2max, Święty Graal fizjologów

Wskaźnik określa maksymalne pochłanianie tlenu przez organizm w przeliczeniu na kilogram masy ciała w czasie jednej minuty. Czyli pokazuje, ile tlenu jest w stanie wykorzystać organizm do napędzenia mięśni szkieletowych, serca, mózgu, słowem - do napędzenia całego siebie.

Zwykły, aktywny dorosły osiąga 35–40 VO2max. Znakomity amator, np. uczestnik triatlonu, około 40–50. Kenijski maratończyk z najwyższej półki – około 85–87. Kolarz Greg LeMond - 92, biegacz narciarski Bjørn Dæhlie - 96 (prawdopodobnie, bo wielu naukowców uważało, że wynik Norwega został "wypuszczony" do mediów, żeby wystraszyć konkurencję, czyli w celach propagandowych).

Jak dotąd najwyższą udokumentowaną wartość VO2max u człowieka - niektóre ssaki mają wyższą - zarejestrowano u 18-letniego kolarza norweskiego Oskara Svendsena w 2012 roku. W sierpniu tamtego roku badało go laboratorium w Lillehammer. Kiedy naukowcom wyskoczył na komputerze wynik 96, przerwali test, zdemontowali urządzenia pomiarowe i odesłali producentowi do kalibracji. Kiedy wróciło, jeszcze raz przetestowali Svendsena. Tym razem wyszło 97,5. Miesiąc po testach Norweg zdobył tytuł mistrza świata juniorów w jeździe na czas.

Na początku 2026 r. wybitny triatlonista norweski, Kristian Blummenfelt, opublikował filmik, na którym aparatura bieżni, na której przeprowadza test, wyświetla 101,1. Byłby to najwyższy wynik człowieka w warunkach laboratoryjnych. Jest jednak niewiarygodny ze względu na brak porządnej weryfikacji. Nikt poważny nie bierze go pod uwagę.

Paradoks. Laboratoryjny test odrzucony, terenowy - "siedzi"

Blummenfelt laboratoryjny został odrzucony. Próba Svendsena też była laboratoryjna, zatwierdzona. Natomiast profesorowie Valenzuela, Sitko i Berg przeanalizowali VO2max podczas jazdy Pogacara, czyli w naturze. I ta próba terenowa "siedzi".

Porównywali dostępne dane na temat mocy i VO2max u innych kolarzy, w tym u Chrisa Froome'a z 2015 r. Następnie wzięli pod uwagę podjazdy Pogacara w ostrej walce, w której wyzwalał moc ponad 440 watów przez 17–40 minut, z uwzględnieniem wysokości (a więc dostępności tlenu) oraz wagi kolarza: 66 i 65 kg. Nawet gdy przeliczali dane bardzo konserwatywnie, czyli ostrożnie, wyszło im, że aby wjechać na te góry w czasie, w jakim wjechał, potrzebował VO2max na poziomie ponad 90, sięgającym nawet ponad 100. Przy takiej mocy i czasie faktycznie potrzebuje niemal trzykrotnie więcej tlenu niż przeciętny, aktywny dorosły.

Fot. PAPON BERNARD / Pool via REUTERS

Zapewne ogromny udział w osiągnięciu nieprawdopodobnych wyników ma genetyka Pogacara. On po prostu taki jest. Ale fakt, że najdoskonalszy organizm (pod względem wytrzymałości) trafił do sportu, który potrzebuje właśnie dokładnie takich cech, jest statystycznie trudny do wytłumaczenia. Można z pewną dozą ostrożności założyć, że Pogacar jest wybitny, a resztę mógł doszlifować: specjalistycznymi treningami pod okiem naukowców.

VO2max można doszlifować, podbić

Niezwykłą metodą, od tego roku zakazaną przez Międzynarodową Unię Kolarską, jest używanie mikrodawek czadu, czyli CO. Jest to śmiercionośny gaz, cichy zabójca, ale gdy jest bardzo rozrzedzony, można za jego pomocą poprawić wydajność tlenową.

Otóż zabójczy czad łatwiej wiąże się z hemoglobiną transportującą tlen niż sam tlen. Zajmuje jego miejsce. Przydusza organizm, który – jeśli kolarz chce utrzymać tempo – jest zmuszony do zwiększenia skuteczności pochłaniania tlenu. Po zaprzestaniu wdychania mikrodawek czadu VO2max pozostaje przez pewien czas na podwyższonym poziomie. W kolarstwie to kwestia zwycięstwa lub porażki.

Nic nie wskazuje, żeby Pogacar wykorzystywał taką metodę, zwłaszcza teraz, gdy jest zakazana, ale pokazuje ona, jak blisko granicy legalności porusza się dziś peleton. Bo już sama dyskusja nad środkami stosowanymi w nowoczesnym sporcie dowodzi, czym on się stał – poligonem, na którym testowane są nie tylko możliwości człowieka, ale również poligonem dla naukowców, którzy chcą się jak najwięcej dowiedzieć o granicach i je poszerzyć.

I tu wracamy do Iñigo San Millána. Specjalizacją baskijskiego naukowca-trenera jest metabolizm komórkowy, szczególnie w stanie niedotlenienia. To są nowe w nauce rzeczy. Za badania na ten temat Gregg L. Semenza, William Kaelin Jr. i Peter Ratcliffe otrzymali w 2019 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny. Właśnie wyniki ich badań Millán wdrażał do kolarstwa, gdy był szefem do spraw wydolności kolarzy UAE Emirates XRG.

Tymczasem nobliści zapewne sobie nie wyobrażali, że ich prace wpłyną na sport i że metoda wspomagania kolarzy oparta na wynikach ich badań zostanie uznana za nielegalną.

Artykuły Powiązane

Wczytywanie kolejnego artykułu...