Polskie kluby coraz śmielej korzystają z analizy danych, a niektóre nawet twierdzą, że kierują się tym, co znajdą w liczbach. Wciąż brakuje jednak spektakularnej historii sukcesu kogoś, kto mocno na nie postawił. Z awansem Wisły Kraków można wiązać w tej kwestii nadzieje. Polska piłka zyskałaby, gdyby jej się udało - pisze Michał Trela w ramach wtorkowego "Stanowiska komentatorskiego".
List otwarty, jaki Wisła Kraków wystosowała przed sezonem do kibiców, opisuje ciekawy efekt uboczny sukcesów z czasów Bogusława Cupiała. Dziedziczyła go potem większość klubów chcących osiągnąć w Polsce sukces. "Seryjne sukcesy Wisły Kraków w XXI wieku były w dużej mierze budowane dzięki wyraźnej przewadze finansowej, która pozwalała klubowi pozyskiwać czołowych trenerów i zawodników, a w konsekwencji regularnie zdobywać mistrzostwa Polski i rywalizować w europejskich pucharach. […] Jednocześnie utrwaliło to w otoczeniu klubu przekonanie, że podstawową odpowiedzią na kolejne wyzwania powinno być przede wszystkim zwiększanie jakości kadry, a niekoniecznie długofalowe rozwijanie struktur, kompetencji i powtarzalnych procesów" – diagnozuje niepodpisany, ale dający się w tych słowach łatwo rozpoznać Jarosław Królewski, większościowy akcjonariusz klubu.
Model Wisły Cupiała stał się na długie lata głównym sposobem budowania piłkarskich potęg w Polsce. Liczyła się tylko pierwsza drużyna i ponoszone na nią nakłady. Zabawa w struktury, procesy, skauting i szkolenie była dla uboższych, którzy musieli szukać sposobów, by przetrwać w konkurencyjnym otoczeniu. Ileż to razy wytykano zresztą rodzinie Rutkowskich, zarządzającej Lechem Poznań, że zamiast ścigać się na wydatki z Legią Warszawa, budowała stabilny klub. Kogo było stać, zasypywał rynek pieniędzmi do samego końca jego lub ich. To nie jest zresztą opowieść o zamierzchłych czasach. To samo robił w poprzednim sezonie Widzew Łódź Roberta Dobrzyckiego. A w ekstremalnej formie na niższych poziomach Wieczysta Kraków Wojciecha Kwietnia.
Poszukiwanie sprytnych klubów
To nie jest polska specyfika, bo na zachodzie impulsy rozwojowe i rewolucyjne pomysły też nie pochodziły zwykle od najbogatszych, lecz od tych, którzy musieli znaleźć sprytne przewagi konkurencyjne. To właśnie w takim otoczeniu narodził się "Moneyball", czyli oparty na liczbach sposób rekrutacji zawodników w baseballu. Także w piłce funkcjonuje już pojęcie "sprytnych klubów", w rodzaju Brighton&Hove Albion, Brentford, Bournemouth, Bodo/Glimt, kluby Red Bulla, czy dawniej Udinese, które potrafią powtarzalnie osiągać lepsze wyniki, niż wskazywałyby ich możliwości finansowe. Polska na taki klub ciągle czeka.
Odkąd pojawił się w polskiej piłce w 2019 roku, z Królewskim naturalnie wiąże się nadzieje, że będzie działał inaczej, niż się utarło. Oczekiwanie to nasiliło się po 2022 roku, gdy został większościowym akcjonariuszem pierwszoligowej wtedy Wisły i zaczął układać klub według własnego pomysłu. Nie mniej ważne niż transfery były od tego momentu mało efektowne medialnie zdobycze, jak przejęcie z rynku specjalisty od statystycznego profilowania trenerów, czy jednego z najlepszych zawodowych analityków piłkarskich w Polsce. Także dzięki nim Królewski może dziś się chwalić, że dysponuje przeszło 260-stronicowym raportem o tym, jak zmieniła się pod względem piłkarskim Ekstraklasa, gdy Wisły w niej nie było.
Najmniej doświadczeni
Wygrana z GKS Katowice (2:1) na inaugurację nie rozstrzyga, jak przygotowana piłkarsko wraca Wisła do Ekstraklasy. Ale sposób, w jaki zbudowała kadrę, nie pozostawia wątpliwości, że chce działać inaczej. Z szesnastu zawodników, którzy zaprezentowali się w niedzielę na boisku w koszulce "Białej Gwiazdy", tylko bramkarz Marcel Łubik grał w Ekstraklasie w poprzednim sezonie. Oprócz niego przeszłość w najwyższej polskiej lidze miało jeszcze tylko dwóch piłkarzy. Z których jedynie Alana Urygę można uznać za tzw. solidnego ligowca, dla którego Ekstraklasa to naturalne środowisko. Piłkarz beniaminka średnio ma na koncie raptem 11 występów w Ekstraklasie. To przeszło trzy razy mniej niż w kadrach Śląska Wrocław i Wieczystej Kraków, pozostałych nowych drużyn w lidze. I aż siedem razy mniej niż w zespole z Katowic, najbardziej doświadczonym w lidze.
Wielu piłkarzy Wisły występowało wprawdzie w najwyższych ligach innych krajów, ale historia uczy, że to ma drugorzędne znaczenie. Ekstraklasa jest specyficzna, o czym mówi praktycznie każdy obcokrajowiec, który do niej trafia. Nie sprawdzali się tutaj piłkarze mający na koncie występy w czołowych ligach świata, którzy teoretycznie powinni bić polskie podwórko na głowę. Gwiazdami zostawali zaś Hiszpanie z osiedlowych drużyn w III lidze. Zresztą modę na ten kierunek też zapoczątkowała dekadę temu Wisła, sprowadzając do Polski m.in. Carlitosa, Jesusa Imaza, czy… Vullneta Bashę, byłego zawodnika klubów z hiszpańskich niższych lig, który tak się zasiedział w Krakowie, że dziś jest dyrektorem sportowym Wisły. On najlepiej wie, że za życiorys, z którym przyjeżdża się do Polski, w Ekstraklasie nie można nic kupić.
Brak solidnych ligowców
Basha, wspierany przez zespół od analizy danych i nadzorowany przez Królewskiego, zbudował kadrę, która w polskich warunkach zwykle oznacza przepis na katastrofę. Składa się bowiem w znacznej mierze z obcokrajowców niezweryfikowanych na tym poziomie, wspartych polską młodzieżą, która też nigdy w takim otoczeniu nie grała. Bohaterami pierwszego meczu byli Łubik, który na początku obronił dwie groźne sytuacje Gieksy, Uryga, który wywalczył rzut karny oraz Sanchez, strzelec drugiego gola. Czyli jedyni doświadczeni. Całe ich dobrze spisujące się otoczenie tworzyli piłkarze, dla których Ekstraklasa była czymś zupełnie nowym.
Jeśli prześledzić losy beniaminków z poprzednich lat, dla wielu fundamentem, na którym udawało się budować utrzymanie, było przekonanie do gry dla nich kilku doświadczonych piłkarzy. Chyba najbardziej jaskrawym przykładem była Warta Poznań z 2020 roku, beniaminek absolutnie sensacyjny, pod wieloma względami organizacyjnie nieprzygotowany do gry na tym poziomie i od początku skazywany na spadek. Ze środkiem pola Łukasz Trałka – Mateusz Kupczak zapracował jednak na bardzo spokojne utrzymanie. Przy takim kręgosłupie łatwiej było błyszczeć tym zupełnie nowym w elicie. Coś podobnego zrobiła w zeszłym sezonie Wisła Płock, która w każdej formacji miała ogranego lidera. Dołożywszy do Daniego Pacheco i Łukasza Sekulskiego, z którymi wywalczyła awans, jeszcze Rafała Leszczyńskiego i Marcina Kamińskiego, sensacyjnie zimowała nawet na pierwszym miejscu.
Przereklamowane doświadczenie
Najbliżej tegorocznej Wisły pod względem konstrukcji kadry można natomiast umiejscowić Miedź Legnica, ŁKS i Lechię Gdańsk. Każdy z tych klubów wygrywał I ligę siłą ofensywy i umiejętnościami z piłką przy nodze. Każdy wnosił do elity grono ciekawie wyglądających obcokrajowców, którzy w zdecydowanej większości na poziomie Ekstraklasy zawiedli. Wszyscy liczyli, że po awansie uda się im zachować ofensywną, dominującą twarz, gwarantującą atrakcyjne widowiska. Miedź i ŁKS spadły z ligi z hukiem już po roku. Lechię, która w dodatku miała drużynę ekstremalnie młodą, spotkałoby to samo, gdyby fantastyczną rundą wiosenną nie zdołał jej w pierwszym sezonie po awansie uratować doświadczony trener John Carver. Wisła nawet tutaj nie ma za bardzo do kogo się zwrócić, bo w roli trenera też ma debiutanta. Mariusz Jop zna oczywiście ligę z czasów kariery piłkarskiej oraz lat pracy w roli asystenta, ale samodzielnie na tym poziomie nigdy nie pracował.
To bardzo spójne ze wszystkim, co Królewski mówił o polskiej piłce i Polsce w ogóle. Od pierwszych wywiadów w mediach sportowych, których w ostatnich siedmiu latach udzielił już chyba tysiące, podkreślał, że wierzy w merytokrację, nie kłania się doświadczeniu i uważa je za przereklamowane, a rzeczywistość chciałby zmieniać, robiąc rzeczy inaczej, niż się przyjęło. Brzmiałoby to, jak doskonały przepis na katastrofę gotowaną przez kolejnego, który przychodzi do środowiska piłkarskiego, by nauczyć je, jak się robi piłkę, a dopiero z czasem odkrywa, że sam tego nie wie. Królewski działa już jednak w piłce kilka lat, przyjął wiele ciosów, a dodatkowo otoczył się ludźmi w jakimś sensie podobnymi sobie, ale jednak rozumiejącymi piłkę nożną. A to daje szansę, że faktycznie będzie z czasem widział więcej.
Lepiej, żeby się udało
Królewski w pewnym sensie nie ma wyboru. Nie może konkurować z czołowymi w Ekstraklasie grubością portfela. Także dlatego od początku bywa kwestionowany. Przez lata słyszał, że zamiast samemu dołożyć więcej, "wyciąga ręce" po pieniądze kibiców, uruchamiając kolejne akcje finansowane przez wiślacką społeczność. Albo, że nie ustąpi miejsca komuś zamożniejszemu, na przykład Kwietniowi, by znowu na finansowych sterydach spróbować nawiązać do złotych czasów. W takich okolicznościach nie może wyjść do wygłodniałej społeczności Wisły i ogłosić, że z nim sukcesem będzie trwanie w najwyższej lidze. Musi spróbować odnieść sukces przy użyciu mniejszych pieniędzy niż konkurencja. A to najlepszy napęd do sprytnego działania i szukania konkurencyjnych przewag w nieoczywistych miejscach.
Niezależnie od tego, czy jest się kibicem Wisły, albo czy Królewskiego się lubi, dla polskiej piłki lepiej, by mu się udało. Wysłałby bowiem do całego rynku sygnał. Czekanie na bogatego właściciela, który pobije rekord transferowy i sypnie kasą na nowego pomocnika, to nie jedyny sposób, w jaki można osiągnąć sukces w piłce. Prawdziwe podnoszenie się poziomu futbolu w danym kraju nie wynika na dłuższą metę z tego, że Real Madryt kupi nową gwiazdę, a Bayern Monachium skompletuje jeszcze lepszy skład, lecz z tego, że ktoś pokaże, ile można osiągnąć akademią, a inny, ile dobrym skautingiem. W Polsce ostatnich lat wielkie zasługi w tej kwestii ma Michał Świerczewski z Rakowa Częstochowa, który nauczył prezesów, ile można osiągnąć, traktując sztab szkoleniowy jako najważniejszą inwestycję. Mimo że wiele klubów pracuje już z danymi, zatrudnia analityków i nawet twierdzi, że traktuje liczby poważnie, rewolucja w stylu "Moneyball" jeszcze nie dostała jednej twarzy, za którą pójdą inni. Królewski, choć nie przypomina Brada Pitta, do roli polskiego Billy’ego Beane’a nadaje się idealnie.