Miał biec 50 dni, ale się zagalopował. Tomasz Sobania opowiada, jak pobić legendarny rekord i przez miesiąc się nie uśmiechnąć.
Z Aviles do Santiago de Compostela. Z Zakopanego do Gdyni. Z Gliwic do Barcelony. Ze Stadionu Śląskiego do Aten i z powrotem. Z Nowego Jorku do Los Angeles. I ostatnie: 50 maratonów w 50 stanach w 50 dni. A w zasadzie w 49, bo ostatniego dnia przebiegł dwa. Dlaczego? Bo nikt mu nie zabronił.
Radosław Leniarski: Skąd się wziął ten absolutnie, totalnie szalony pomysł na 50 maratonów w 49 dni? Ludzie tego nie robią.
Tomasz Sobania: - A ja już od ośmiu lat robię takie wyprawy. Z tyłu głowy miałem, że 20 lat temu pewien Amerykanin, Dean Karnazes, przebiegł 50 maratonów w 50 stanach w 50 dni. Zawsze wydawało mi się to poza moim zasięgiem. Karnazes przyleciał kiedyś do Polski na eventy, miałem wtedy 19 lat i dopiero zaczynałem swoją przygodę z bieganiem. Kiedy w lutym 2025 skończyłem bieg przez USA, przyszło mi do głowy, że może to już nie jest poza moim zasięgiem. Gdy wróciłem, przez ponad rok przygotowywałem projekt. Pomogło mi, że miałem już dużo kontaktów w Stanach, bo zorganizować taki bieg w Ameryce wcale nie jest łatwo. No i w maju wystartowałem.
Spotkał pan po drodze swojego guru, Karnazesa?
- Tak, jeszcze w trakcie biegu. Na imprezie z okazji 100-lecia Route 66 w St. Louis w Missouri organizatorzy zaprosili nas obu. Faktycznie, było to trochę jak spotkanie własnego mistrza.
Był to kurtuazyjny szacunek czy coś więcej?
- Było bardzo dużo szacunku. Z obu stron. Ale miałem też wrażenie, że on nie do końca rozumiał, co robię. Nie wiem, może zadziałał tu taki mechanizm: przez 20 lat nikt nie powtórzył jego wyczynu, a tu – trochę nie do uwierzenia – właśnie ktoś mu dorównuje. Może nie było mu to na rękę. Wtedy nie wiedział, że przeskoczę go o dzień. Nawet ja jeszcze tego nie wiedziałem.
Dwa maratony ostatniego dnia, w New Jersey i Nowym Jorku, nie były zaplanowane od początku?
- Nie. Wiedziałem, że biegnąc 50 maratonów w 50 dni, tylko powtórzę to, co ktoś już zrobił. Podpuścił mnie fizjoterapeuta, który co prawda widział, że mam kontuzję, a mimo to uważał, że dam radę przyspieszyć. Robiłem już takie rzeczy na wyprawach: biegnąc do Rzymu, musiałem nadrobić dzień, żeby zdążyć na spotkanie z papieżem, i też przebiegłem wtedy dwa maratony jednego dnia. Pomysł zrodził się w trakcie biegu. Ogłosiłem go na tydzień przed końcem i nie było już odwrotu.
Ogłosił pan tydzień przed końcem, że ostatniego dnia przebiegnie dwa maratony! Wojna ze sobą na wyniszczenie? A może trudniejsze jest wyniszczenie logistyką takiej wyprawy i lepiej uciec w bieganie?
- Szczerze mówiąc, nie wiem, co trudniejsze. Przez pół roku przed wyprawą nie robiłem nic poza organizowaniem biegu i treningiem, po 12–15 godzin dziennie. Miałem obsesję. W trakcie biegu ekipa odciążała mnie organizacyjnie, więc najgorzej było przed startem. Ale gdy jestem przemęczony, a do tego pojawiają się problemy, czasem jest to ponad siły.
Na przykład czymś w rodzaju przemyślanego szaleństwa, wyczerpującego pod każdym względem, był przeskok na Alaskę i Hawaje, tak, żeby nie stracić dnia. Po maratonie w Seattle mieliśmy 2,5 godziny, żeby zdążyć na samolot na Alaskę. Rano startowałem przy minus dwóch stopniach, a potem polecieliśmy na Hawaje. Mnie się to podobało, bo jestem z natury podróżnikiem. W tym czasie dwóch kierowców dwoma kamperami musiało dojechać z Seattle do Las Vegas, bo stamtąd z Hawajów lecieliśmy na kolejny maraton.
Ile osób liczyła ekipa?
- Sześć osób i dwa kampery: kierowcy, dwóch filmowców, dziewczyna od social mediów i fizjoterapeuta.
Kampery to fajny pomysł, bo daje elastyczność. Można spać, gdzie wypadnie. Na przykład na parkingach Walmartu. Gdzie spaliście?
- Planowaliśmy na kilka dni do przodu. Przyznaję, że w natłoku pracy przed biegiem nie byłem w stanie z wyprzedzeniem znaleźć noclegów, więc ekipa organizowała je na bieżąco. Spaliśmy na kempingach albo na truck stopach z kierowcami ciężarówek. Pod Walmartem zdarzyło się raz czy dwa razy. Częściej było tak podczas biegu przez USA, gdzie połowę nocy spędziliśmy na darmowych parkingach przy Walmarcie.
Ludzie na parkingach dla ciężarówek pytali, co to za kamper, co pan robi w USA?
- Często. Kamper był kolorowo oklejony napisem "50 maratonów, 50 stanów", więc ludzie podchodzili i pytali. Amerykanie są ciekawi i życzliwi.
Wyzwanie wydaje się nie do wykonania. Nie wyobrażam sobie już pierwszego kilometra pierwszego maratonu i myśli o ogromie przestrzeni do pokonania. I ta różnica między pierwszym i na przykład 35. maratonem…
- Pierwszego dnia na starcie jest ulga, że w ogóle do niego doszło, ale też strach i obłęd w oczach, bo to, co miałem tylko w głowie, naprawdę się dzieje. Nie ma odwrotu: ściągnąłem ludzi, są sponsorzy, a przede mną projekt, który zrobił tylko jeden człowiek w historii. To duża presja. Najbardziej pomaga mi po prostu zacząć. Pierwszy maraton, w San Francisco przez Golden Gate, pamiętam jako wspaniały: muzyka w uszach, ludzie dołączali po drodze, ekipa była pozytywnie nabuzowana. Czułem, że robimy coś wielkiego. Trzydziestego piątego dnia wszyscy już znają harmonogram i wszystko działa, ale zmęczenie rośnie. Coraz mniej się śmiejemy i rozmawiamy, nie możemy na siebie patrzeć, bo dwa miesiące w kamperze z innymi ludźmi to nie jest łatwa sprawa. Dobrze, że to było 50 dni. Robiłem dłuższe wyprawy i one czasem są ponad siły.
Jak wyglądał typowy dzień na trasie, powiedzmy 41. dzień?
- Zazwyczaj wstaję, załatwiam obowiązki (rozmowy do filmu dokumentalnego, sprawy ze sponsorami), a potem biegnę maraton z dwiema krótkimi przerwami. Wieczorem szukamy parkingu, jemy kolację, gramy w karty i idziemy spać. W "50 stanach" dodatkowo była presja czasu i drogi. Każdego dnia trzeba było zdążyć do kolejnego stanu. Wstawałem więc o szóstej, od siódmej biegłem, kończyłem koło 12–13, potem prysznic, rozciąganie, miska z jedzeniem i jazda dalej. Bywało, że do następnego stanu docieraliśmy o drugiej w nocy, a o szóstej rano znów zaczynałem bieg.
Ta wyprawa była dla mnie ciekawsza niż wcześniejsze także dlatego, że widziałem efekty. Biegnąc przez USA w 2025 r., po dwóch tygodniach spojrzałem na mapę i kropka praktycznie się nie przemieściła. Teraz po dwóch tygodniach mieliśmy za sobą kawał Ameryki.
Czy zdarzało się, że ludzie biegli z panem jak za Forrestem Gumpem?
- Tak, nawet sporo, ale najczęściej było to zaplanowane - ludzie pisali do mnie, że chcą pobiec, odpisywałem im, gdzie będę. Zdarzały się też sytuacje spontaniczne, nawet w niebezpiecznych dzielnicach. Bałem się biec przez niebezpieczne rewiry Newark czy Filadelfię, a okazywało się, że tam najchętniej ludzie dołączali do mnie sami z siebie i cieszyli się, że tam jestem.
Kończąc maraton człowiek czuje się szczęśliwy. Wiem, bo ze cztery przebiegłem w życiu. Czuje pan endorfiny przy 45. maratonie 45. dnia biegu?
- Nie. To walka o przetrwanie. Wiem, na co się pisałem i nie narzekam. Wstaję i to jest kolejne zadanie do wykonania. Jestem zadaniowcem, jestem sportowcem.
Jak wygląda regeneracja, skoro maratony kumulują się dzień po dniu?
- Mamy system dopasowany tak, żeby maksymalnie wykorzystać to, na co mamy wpływ. Po tygodniu wyprawy organizm się przyzwyczaja. Zdarzało mi się budzić rano bez bólu nóg i biegać coraz szybciej. Moje mięśnie nie wyglądają tak, jakbym przebiegł maraton. Fizjoterapeuta mówił, że po maratonie wyglądają jak po 10 kilometrach. To pewnie moja predyspozycja i efekt 10 lat treningu.
A stopy? Pamiętam moje przy pierwszym – 14 pęcherzy na jednej.
- Wiadomo, stopy to największa zmora każdego, kto biega dłużej. Też się trochę przyzwyczajają do wysiłku. Mam mniej odcisków niż kiedyś, bo wiem, co działa: krem do stóp, skarpetki odprowadzające wilgoć, dopasowane buty i wkładki. Ale problemy są. Miałem dni, kiedy codziennie robił mi się ten sam pęcherz. Wieczorem trzeba było go przekłuć, spuścić płyn i wysuszyć, rano zakładałem skarpetkę i biegłem, a następnego dnia to samo. Był wytrwały jak ja.
Co z kontuzją, o której pan wspomniał?
- Naderwałem mięsień czworogłowy uda i przyznaję, że to była moja własna głupota. 23. dnia, w Luizjanie, było bardzo gorąco i wilgotno, a ja czułem się świetnie. Kierowca jednego z kamperów podjechał do mnie i zapytał, czy się ścigamy. Zacząłem się ścigać jak głupi i poczułem, że coś strzeliło mi w lewym udzie. Od tamtej pory biegłem z kontuzją codziennie. Fizjoterapeuta sprawdzał rano, jak się mam, ale niewiele dało się zrobić. Balansowałem na krawędzi: gdyby mięsień zerwał się całkowicie, trzeba by jechać do szpitala i nie byłoby mowy o dalszym biegu. Przez pierwsze dwa, trzy dni po prostu starałem się biec normalnie, mimo bólu. Próbowałem nieco zmienić technikę, ale to jest ryzykowne, bo organizm kompensuje obciążenia i zaraz może się pojawić problem po drugiej stronie. Potem fizjoterapeuta wymyślił, żeby naciągnąć mi opaskę na udo. Kompresja dawała mięśniowi trochę więcej odporności na stres i dzięki temu dało się biec. Kontuzja nawet trochę się wyleczyła w trakcie. Ostatnie dwa maratony czułem się lepiej niż tuż po urazie.
50 maratonów w 50 dni to gigantyczne wyzwanie pod względem energetycznym. Jak wyglądało odżywianie?
- Ważyłem się codziennie. Na początku straciłem 3,5 kg w kilka dni, co przy mojej wadze 66 kg jest ok. 5 proc. masy ciała i było niepokojące. Pewnie to była głównie woda, bo potem waga się ustabilizowała. Jem między 3,5 a 4,5 tysiąca kalorii dziennie, co przy maratonie dziennie nie jest dużo. Zauważyłem, że wchodzę w tryb oszczędzania energii: jestem spowolniony, trochę jak osowiały, ale dzięki temu mniej jej potrzebuję. W Stanach nie jest łatwo o dobre jedzenie, więc załatwiłem paczkę polskiej żywności od firmy, która ją tam dystrybuuje. Między innymi makaron Lubella w Teksasie. Rano zwykle jem owsiankę, w trakcie biegu piję Vitago (węglowodany i elektrolity), a w dwóch krótkich przerwach jem ciemny chleb z miodem, nutellą, orzechami albo owocami i piję kawę. Dużo kawy. Wieczorem dostaję dużą michę: ryż z kurczakiem albo łososiem, makaron, zawsze węglowodany i białko.
W maratonach niemal każdy biegacz przeżywa kryzys na 35. kilometrze, napotyka tzw. ścianę. Czy u pana była „ściana" po 34. maratonie?
- Były kryzysy, ale to była najlepsza wyprawa w moim życiu. Przez pierwsze dwa tygodnie w ogóle nie czułem, że biegam maraton dziennie. Biegłem przez cudowne miejsca. W tak krótkim czasie byliśmy tam, gdzie ludzie nie potrafią dotrzeć latami: Golden Gate, Alaska, Hawaje, kasyna w Las Vegas, Wielki Kanion, Forrest Gump Point, Utah, Yellowstone, Montana, Dakota Południowa, Mount Rushmore. Trudniej zrobiło się po kontuzji. Po około 30 dniach zacząłem testować ekipę, czy ktoś nie powie, że przesadzam i że zdrowie jest najważniejsze. Rozmawiałem też o tym z psycholożką i badałem, czy ona mi tego nie powie. Nikt mi nie kazał przestać. To było ważne: ekipa wiedziała, na co się pisała i przetrwaliśmy ten kryzys razem. Mój kierowca, Maciek, który zna mnie od dawna, mówił później, że mnie nie poznawał, bo przez miesiąc się nie uśmiechałem. Byłem styrany i ciągle w bólu.
Wiadomo! Zresztą kiedyś nie dokończył pan maratonu.
- To było na wcześniejszej wyprawie, w biegu z Nowego Jorku do Kalifornii. Po trzech miesiącach psychicznie stałem bardzo źle. Zawsze chcę na wyprawach osiągnąć jakiś efekt: żeby świat się o tym dowiedział, żeby zbiórka charytatywna coś zmieniła, żeby to inspirowało ludzi. A tam żaden z tych celów się nie spełniał. Fundacja, na rzecz której zbierałem, zlekceważyła zbiórkę, a media się nie interesowały. Dodatkowo bałem się, że będzie jak po biegu do Grecji i z powrotem, gdzie też wiele się nie udało. I był taki dzień, że poddałem się po 35 kilometrach. Następnego dnia zgoliłem głowę, zacząłem biec, nadrobiłem kilometry i dokończyłem bieg. Wtedy nie miałem jeszcze psychologa. Przydałby się.
Mówił pan, że biegł przez miejsca piękne, niezwykłe, zjawiskowe. Ale są też stany, gdzie nic nie ma.
- Nebraska, Iowa, Ohio - tam faktycznie nic się nie dzieje. Miasta wyglądają tak samo, jest downtown i przedmieścia, które ciągną się w nieskończoność. Ale spotyka się tam ciekawych ludzi. Pamiętam Oggiego, wolontariusza w muzeum kolejnictwa w Sioux City, na granicy Iowa i Nebraski. Biegłem wzdłuż płotu muzeum, brama była otwarta, więc wbiegłem. Okazało się, że była otwarta tylko na chwilę, bo miała się zacząć zamknięta wycieczka. Oggie podszedł z uśmiechem i zapytał, kim jestem, zamiast mnie wyrzucać. Zaczęliśmy rozmawiać. Powiedział, że marzył o podróży do Europy, ale nie miał odwagi, a teraz jego syn spełnia to marzenie. Zakumplowaliśmy się. Potem, choć muzeum było zamknięte, oprowadził mnie i całą ekipę po stuletnich wagonach, w tym restauracyjnych, pokazał nam wszystko od kuchni, a później kibicował nam przez całą trasę i pisał wiadomości.
Ale nie zapomnę o najbardziej niezwykłych miejscach. Utah, niedaleko miejsca, gdzie w filmie Forrest Gump zatrzymał się i powiedział, że nie biegnie dalej. To teren Indian, wielkie skały, długa droga. Nie jestem specjalnie religijny, ale czułem tam respekt i spokój, i że jestem tylko gościem. Cisza, od której dzwoni w uszach. To było wręcz duchowe przeżycie. I jeszcze Indianie na koniach w oddali. Podobnie czułem się na Alasce: potęga natury i pokora. To jest dla mnie nagroda za to, co wytrzymuję fizycznie i psychicznie.
Wspominaliśmy o Forreście Gumpie, analogia jest oczywista. A do pana przylgnęło określenie "polski Forrest Gump". Pomaga?
- To trudny temat. Z jednej strony ludzie od razu wiedzą, o co chodzi, bo "przebiec całą Amerykę" jest abstrakcyjne. Z drugiej strony traktują mnie później, jakbym miał jakieś intelektualne niedociągnięcia. Raczej odchodzę od tego, żeby mnie tak nazywano.
Mówił pan o muzyce na moście Golden Gate. Ile muzyki pan słucha i jakiej?
- Dużo. Lubię mocną muzykę. Raz biegłem 4,5 godziny do jednej piosenki, która trwa 2,5 minuty: "Bleed It Out" Linkin Park. [Piosenka mówi o emocjach, ale ten zwrot jest obecny w sporcie, po polsku na przykład "wypruć z siebie żyły" czy "pojechać w trupa" – red.] Podczas biegu przez 50 stanów trzy piosenki stały się dla mnie symbolem tej wyprawy. Pierwsza to "A Thousand Miles" Vanessy Carlton, spokojna i wesoła, to właśnie ta, która leciała mi, kiedy startowałem na Golden Gate. Druga to "Heavy Is the Crown" Linkin Park, kiedy zrobiło się trudno i walczyłem o przetrwanie. Trzecia to "Purple Rain" Prince'a, której słuchałem w Nowym Jorku, po niesamowitym finale na Times Square.
Następnego dnia usiadłem w hotelu na parapecie, patrzyłem na Manhattan i puściłem sobie "Purple Rain". Nigdy nie czułem się tak spełniony.
Co się działo na Times Square?
- Czułem, że dokonałem czegoś wielkiego. Właśnie pobiłem rekord, którego od 20 lat nikt nie pobił. To jest dla mnie unikalne przeżycie, bo cierpię na syndrom oszusta: ludzie mnie podziwiają za coś, co ja sam uważam za swoją codzienność. Ja widzę wszystko od kuchni, ktoś inny widzi tylko wywiad z pięknymi zdjęciami. Bardzo szybko przechodzę do porządku dziennego i idę dalej. Tym razem było inaczej i stan euforii utrzymał się dłużej. Ostatni dzień zaczął się o 3 w nocy w New Jersey. Biegłem wzdłuż rzeki Hudson i widziałem wschód słońca nad Nowym Jorkiem. Pierwsza godzina była straszna, ale im bliżej Manhattanu, tym bardziej byłem podekscytowany i szczęśliwy. Zrobiłem rundę po Manhattanie, a ludzie, którzy mieli już zaplanowane miejsca, dołączali do mnie po drodze. Na końcu, przed Times Square, pępkiem świata, jak się o tym placu często mówi, biegło ze mną prawie sto osób, asystowała nas policja. To był jeden z najpiękniejszych dni mojego życia.
Trudno sobie wyobrazić, co można zrobić większego. Bieg dookoła świata?
- Piotr Kuryło, Polak, kiedyś przebiegł dookoła świata, zajęło mu to rok. Ja nie mam takich ambicji, bo nie chcę robić aż tak długich projektów. Wolę krótkie, ale intensywne. Mój następny projekt to maraton na każdym kontynencie w sześć dni. Startuję 2 marca na Antarktydzie, potem Ameryka Południowa, Ameryka Północna, Warszawa, Kair, Dubaj, a finał pod operą w Sydney. Pracuję nad tym od kilku miesięcy i okazało się, że zorganizowanie biegu na Antarktydzie nie jest proste. Muszę jeszcze dozbierać pieniądze i dograć parę rzeczy, ale wygląda to dobrze.