Sport.pl+

"Robi się bardzo niebezpiecznie". Gundogan nagłaśnia problem i mówi o Lewandowskim

Dawid Szymczak
Ilkay Gundogan i Robert Lewandowski w Barcelonie
fot. Angel Martinez/Getty Images

Zdarza się, że piłkarze w przerwie meczu wrzucają swoje nazwisko w wyszukiwarkę, by sprawdzić, co się o nich pisze. - Jeśli publiczne pochwały stają się dla nich ważniejsze niż opinie trenera i kolegów z drużyny, robi się bardzo niebezpiecznie - mówi Ilkay Gundogan w wywiadzie, nad którym wspólnie pracowały redakcje Sport.pl, Die Zeit, The Guardian i La Repubblica. Wspomina w nim współpracę z Robertem Lewandowskim, Pepem Guardiolą i Juergenem Kloppem. Opowiada również o swoich przygotowaniach do bycia trenerem.

Ilkay Gundogan jest uczestnikiem mistrzostw świata i zdobywcą Ligi Mistrzów, pracował z najlepszymi trenerami na świecie – Pepem Guardiolą i Juergnem Kloppem, przez lata grał z najlepszymi piłkarzami - m.in. Robertem Lewandowskim. Był piłkarzem Borussii Dortmund, Manchesteru City i Barcelony. Dziś patrzy na futbol okiem 35-letniego zawodnika, który planuje zostać trenerem. Opowiada o współczesnych wyzwaniach: wpływie mediów społecznościowych na szatnie i egoizmie wśród piłkarzy. Nad tym wywiadem wspólnie pracowali dziennikarze Die Zeit, Sport.pl, The Guardian i La Repubblica.

Potraktujmy tę rozmowę jako zapowiedź zbliżającego się zakończenia pańskiej kariery.

Ilkay Gundogan: - Będę grał, dopóki będę czuł ten dreszczyk emocji. Na razie z pewnością go czuję. Ale to oczywiście prawda, że od pewnego czasu zastanawiam się, co będzie dalej. Wiem przecież, że większa cześć kariery jest już za mną.

I o tym właśnie chcemy rozmawiać. Jak zmieniła się piłka nożna w ciągu niemal dwudziestu lat pana kariery?

- Wciąż kocham piłkę nożną tak samo, jak wtedy, gdy zaczynałem. Ale są oczywiście pewne zmiany, które mi się nie podobają. Odnoszę na przykład wrażenie, że ludzie zapominają, że piłka jest sportem zespołowym.

Kto o tym zapomina?

- Wszyscy! Zawodnicy, trenerzy i media. Cały świat wielbi indywidualizm. Widać to choćby po tym, że nic nie wydaje się ważniejsze od goli. One stały się wszystkim. Ten trend przyspieszają niestety media społecznościowe.

Zobacz wideo Lekcja od ojca Roberta Lewandowskiego. Jak zbudować formę mistrza od dziecka?

Sam pan korzysta z Instagrama, X, TikToka i LinkedIna.

- Tak, początkowo podobał mi się pomysł nawiązywania bezpośredniego kontaktu z innymi. Ale też pierwotna idea mediów społecznościowych była inna – pozytywna. Kierunek, w którym od tamtej pory poszły, jest raczej negatywny. Dziś wiele osób szuka w nich tylko sławy i zysków. "Ile mogę na tym zarobić? Ile umów?". Nie ma w tym za wiele autentyczności. Ale może w tym względzie jestem trochę staroświecki.

Co ma pan dokładnie na myśli?

- Widziałem w futbolu sporo osób, które potrafią stworzyć przed publicznością pewną fasadę. Publikują tylko pozytywne i piękne strony swojego życia, bo wiedzą, że jeśli dodadzą coś negatywnego, to się narażą i będą czytać stos komentarzy. Media społecznościowe tworzą iluzję.

Wspominał pan kiedyś, że niektórzy piłkarze podczas przerwy w szatni wpisują w wyszukiwarkę swoje nazwisko.

- Tak, niestety tak jest. A kiedy publiczne pochwały stają się ważniejsze niż opinie trenera i kolegów z drużyny, robi się bardzo niebezpiecznie. Jeśli potem zaczynają dostosowywać swoje decyzje na boisku pod te komentarze, to możecie sobie wyobrazić, co się dzieje. Nie jest to dobre dla zespołu. Dlatego mówię: piłka zawsze będzie sportem zespołowym. Nie można o tym zapominać.

Mówimy tutaj o młodszych zawodnikach?

- Tak, ale oczywiście nie dotyczy to wszystkich. Zresztą, samych zawodników można obwiniać tylko do pewnego stopnia. Im praktycznie nie pozostawia się wyboru. Zarządzanie mediami społecznościowymi jest dziś częścią bycia profesjonalnym sportowcem. To się zaczyna już w akademiach, wśród najmłodszych zawodników.

Po zakończeniu kariery chce pan być trenerem?

- Taki mam cel. Widziałem, jak wielki wpływ mogą mieć trenerzy i jak wiele piłka znaczy dla ludzi.

Po co panu tak wymagające i absorbujące zajęcie? Przecież mógłby pan nie pracować w ogóle albo pojawiać się w telewizjach jako ekspert.

- To może zabrzmieć trochę banalnie, ale czuję odpowiedzialność. Zawsze tak miałem. Będąc zawodnikiem, zawsze troszczyłem się o kolegów z drużyny. Chciałem ich wspierać i pomagać im błyszczeć. Ale ostatecznie taki pomysł zasiał we mnie Pep Guardiola, który to samo robił z kilkoma innymi swoimi zawodnikami. Od pewnego czasu świadomie notuję sobie rzeczy, które chciałbym przejąć od moich trenerów. Zapisuję też takie, których wolałbym uniknąć. I takie, których wolałbym unikać. Widzę w tym swoją przyszłość. Mimo że wiem, jak trudnym zadaniem jest zarządzanie kadrą. Masz 25 różnych charakterów i 25 różnych indywidualnych pragnień.

Mówi pan o Guardioli, pewnie największym geniuszu wśród trenerów. Ale on chyba nie przywiązywał zbyt wielkiej wagi do relacji międzyludzkich.

- Nie zgodzę się, szczerze mówiąc. Zawsze uważałem Pepa za człowieka szczerego i wrażliwego. Ale to prawda – wymagał od nas bardzo dużo. Nieustannie musieliśmy nad sobą pracować. Ostatecznie on nas wszystkich ukształtował. Z jednej strony mieliśmy w Manchesterze City kadrę, w której wszyscy wewnętrznie ze sobą rywalizowali, a z drugiej strony autentycznie sobie nawzajem kibicowaliśmy i życzyliśmy sukcesów. To nie jest w piłce czymś oczywistym. To było jego dzieło.

Manchester City wydał ogromne pieniądze. Będąc w tym klubie zdobył pan pięć mistrzostw Anglii i Ligę Mistrzów. Miał pan kiedyś poczucie, że ten sukces w jakiejś mierze został kupiony?

- Inne kluby również wydają mnóstwo pieniędzy. Na przykład Paris Saint-Germain.

Którego właścicielem od 2011 roku jest katarski państwowy fundusz majątkowy.

- Dążę do tego, że przez długi czas wydawali bardzo dużo pieniędzy, ale nie mieli drużyny. To się zmieniło dopiero, gdy ich trenerem został Luis Enrique. To on dał klubowi sukcesy. On zmienił PSG. Dzisiaj ogląda się PSG z przyjemnością. Jego praca jest dla mnie niezwykle inspirująca.

Manchester City w ostatnich dniach został uznany winnym wszystkich zarzutów dotyczących poważnych naruszeń zasad finansowych. Jeśli przypadku zapadnięcia tego typu wyroku, będzie pan rozczarowany postawą klubu?

- Nie chciałbym tego komentować.

Zatem wracając, PSG i Enrique udowadniają, że ostatecznie piłka nożna opiera się na kolektywie?

- Nie mam nic przeciwko, żeby od czasu do czasu jeden zawodnik błyszczał jaśniej niż pozostali. To normalne. Raz na jakiś czas taki zawodnik może sobie pozwolić na pozostanie w miejscu zamiast powrotu i wykonania pracy w defensywie. W dzisiejszej piłce drużyna może mieć jednego takiego zawodnika, ale już na pewno nie trzech. Gwiazda musi być świadoma, co inni dla niej robią - jak bardzo się dla niej poświęcają i jak bardzo jej własny geniusz zależy od reszty kolegów. To przecież sekret sukcesu Leo Messiego z reprezentacją Argentyny.

U Guardioli osiągnął pan szczyt swojej kariery. Później w FC Barcelonie, nawet będąc jej kapitanem, nie osiągnął pan poziomu z poprzednich lat.

- Myślę, że wynika to z tego, że w jego drużynie mogłem w pełni wykorzystać swoje atuty. Nie przez przypadek wygrywaliśmy tak dużo. Pep potrafi dać każdemu piłkarzowi swobodę rozwoju, a jednocześnie dba on o kolektyw. Potrafił tak dobrze nas przygotować, że maskowaliśmy nasze słabości. Działaliśmy intuicyjnie. Wystarczyło spojrzenie, jeden ruch i już szło podanie.

Pana słabości również były wtedy maskowane?

- Oczywiście, całkiem sporo. Wielu rywali było ode mnie wyższych, szybszych, silniejszych. W sytuacjach jeden na jednego nie mogłem po prostu ich minąć ani odebrać im piłki. Mimo to moje statystyki odbiorów na koniec meczu często były dobre. Czekałem na drobny błąd – przy pierwszym kontakcie z piłką albo przy próbie podania. Ale to zadziała tylko wtedy, gdy będziesz elementem zespołu, większej całości. Myślę teraz o Vincencie Kompanym…

Czyli obecnym trenerze Bayernu Monachium, z którym grał pan w Manchesterze.

- Zawsze mnie asekurował, gdy wychodziłem ze swojej pozycji. O to właśnie chodzi. Zawsze wiedziałem, że będzie za moimi plecami i że mogę na nim polegać.

Jak trenerzy musieli panem zarządzać? Jakim był pan zawodnikiem w tym względzie?

- Myślę, że jestem dość prosty w obsłudze. Mam oczywiście własne zdanie, ale potrafię też zaakceptować sytuację, w której trener ma inny plan. Zawsze utrzymywałem z trenerami dobre relacje. Zawsze też chciałem dawać przykład reszcie chłopaków, nawet jeśli akurat byłem zdenerwowany. Czasami jednak z perspektywy czasu miałem do siebie pretensje, że nie zabrałem w jakiejś sprawie głosu albo nie zawalczyłem o swoje. Być może czasami byłem zbyt mało wymagający.

A potrafi pan wskazać byłego kolegę z drużyny, którym szczególnie trudno było zarządzać?

- Spotkałem tak wiele różnych charakterów ode mnie. Wielu było zawodników, którzy dbali wyłącznie o swój interes i zawsze chcieli grać pierwsze skrzypce. Nigdy nie miałem do takich ludzi pretensji.

Jak radził pan sobie z tym jako kapitan reprezentacji Niemiec?

- Starałem się być łącznikiem między trenerem a zespołem, ale w taki sposób, by to wszysko nie kręciło się wokół mnie. Wtedy to sama drużyna wybrała mnie na kapitana, co było czymś wyjątkowym. Zostałem wybrany na podstawie mojego zachowania i występów, więc niczego w swoim zachowaniu nie zmieniałem i chciałem dalej dawać przykład swoim spokojnym i profesjonalnym podejściem. To też ważne z punktu widzenia trenera, by zawsze pamiętać o tych cichych. Są niezwykle ważni. Naprawdę zależy im na sukcesie zespołu, a nie indywidualnym splendorze.

Rozegrał pan 125 meczów u boku Roberta Lewandowskiego. Jak zachowuje się na boisku wobec pomocników? I czy taki zawodnik jak Lewandowski byłby dla pana łatwy do prowadzenia jako trenera?

- Jako trener musisz w pełni wykorzystywać jego umiejętności. Musisz też powiedzieć pozostałym, jak należy go obsługiwać. Oczekuje podań, dośrodkowań. Ale szczerze mówiąc, Robert zazwyczaj sam daje o tym znać.

Co to dokładnie znaczy, że "trzeba w pełni wykorzystywać jego umiejętności"? Co się za tym kryje?

- Trzeba wprowadzić go w pole karne i sprawić, żeby przed oddaniem strzału nie musiał wykonywać zbyt wiele pracy. Jako pomocnik musisz go obsługiwać, a w zamian dostajesz górę goli.

Dlaczego tak często to właśnie środkowi pomocnicy zostają później trenerami?

- Ponieważ na boisku zawsze mamy ogląd całej gry i musimy przyswoić sobie specyfikę każdej pozycji. Jesteśmy w centrum, wszystko przechodzi przez nas. Pomocnik nie może widzieć siebie na pierwszym miejscu, musi rozumieć potrzeby innych. Jako pomocnik jesteś filarem, na której inni opierają się w trudnych momentach. Nie każdy się do tego nadaje.

Sam był pan znany przede wszystkim z inteligencji boiskowej i wyczucia czasu. Czy te cechy nie znaczą dzisiaj mniej? Czy nie liczy się przede wszystkim pressing? Czy akademie nie szkolą zawodników, którzy będą takimi maszynami do biegania?

- Piłka idzie w tym kierunku. Inteligencja boiskowa jest pod presją. Bieganie, a konkretnie sprinty, stały się ważniejsze. Ale jedno się nie zmieni: bez głowy do niczego nie dojdziesz. Bez inteligencji gra staje się mniej atrakcyjna. Jeśli mamy pomocnika, który jest świetny fizycznie, a przy tym bardzo inteligentny, to kosztuje dziś 150 albo 200 milionów euro. Ten bez inteligencji kosztuje "tylko" 80 mln (śmiech).

Ale w obecnej piłce zaskakuje mnie coś innego. Jeśli możemy wejść w szczegóły…

Śmiało.

- Wracamy do krycia indywidualnego. Kiedy zaczynałem karierę, ludzie uznawali, że to element piłki podwórkowej. Żartowaliśmy: "Jeśli twój rywal idzie do toalety, masz iść za nim". A teraz Kompany stosuje to w Bayernie. I działa to bardzo dobrze! Dlatego uważam, że piłka jest wciąż nieodkryta i pozostaje nieprzewidywalna.

Wiele mówiło się o rosnącym stresie i presji u Guardioli, a pan pracował w nim w dwóch dwóch różnych okresach. Kiedy wrócił pan do Manchesteru City, to Guardiola był już inny?

- Z akademickiego punktu widzenia - tak. Dostosował się do współczesnej piłki i nie kładł już aż tak dużego nacisku na inteligencję boiskową. Większą uwagę poświęcał fizyczności i intuicji.

W dokumencie Amazona kibice mogli zobaczyć jego wybuch po porażce City z Juventusem w grudniu 2024 r. Jak wspomina pan tamten wieczór?

- Dla mnie nie było w tym nic nadzwyczajnego. Taki właśnie był. Różnica była tylko taka, że tym razem w szatni stały kamery. Ale to był stuprocentowy on. To było autentyczne. Zawsze pragnął większej liczby trofeów. W ostatnim roku w Manchesterze zdobył dwa.

Wychował też wielu następców. Pracował pan z Enzo Marescą i Mikelem Artetą. Widzi pan w ich drużynach filozofię Guardioli?

- Widać to wyraźnie po tym, jak Mikel i Enzo organizują swoje drużyny – szczególnie w grze pozycyjnej, cierpliwym budowaniu akcji oraz obsesji kontrolowania przestrzeni i rytmu meczu. Ale to, co czyni ich obu świetnymi trenerami, to fakt, że nie są kopiami Pepa. Wzięli jego podstawowe zasady i dodali do nich własne pomysły, swoją tożsamość i styl przywództwa. No i dostosowują to wszystko do piłkarzy, których mają.

Kompany to kolejny uczeń Guardioli, o którym napisano już chyba wszystko, ale i tak musimy zapytać: co pana zdaniem czyni go tak wyjątkowym?

- On na nowo wymyślił piłkę nożną. Jest fascynującym człowiekiem. Barcelona, którą stworzył na początku swojej kariery, była fascynująca. Oglądałem ją i kibicowałem, bo niesamowicie mi się podobała. Przede wszystkim więzi, które tworzył między piłkarzami. Praca z nim była dla mnie przywilejem. Dzięki temu, jak wyłapuje najdrobniejsze szczegóły, zmieniłem swój sposób patrzenia na piłkę. Kiedy do niego trafiłem, byłem już reprezentantem kraju, coś znaczyłem, ale błyskawicznie zdałem sobie sprawę, że cześć moich pomysłów nie była za dobra. Musiałem odrzucić kilka rzeczy, które wcześniej w swojej grze uwielbiałem i zacząć uczyć się nowych. U Pepa codziennie masz jakieś wyzwania. Ale ja to naprawdę lubiłem. Uwielbiałem, że zmuszał nas do głębokiego myślenia o grze, choć wiem, że inni zawodnicy woleliby codziennie być rozpieszczani.

Wcześniej, w Borussii Dortmund, pracował pan z Juergenem Kloppem, obecnym selekcjonerem reprezentacji Niemiec. Różni się od Guardioli, ale też ma mnóstwo sukcesów. Jaki on jest?

- Pamiętam, że raz dał mi porządną reprymendę. Z jego punktu widzenia przyjechałem zbyt późno na boisko treningowe, żeby zdążyć do fizjoterapeuty. Wpadł do szatni, nawrzeszczał na mnie i trzasnął drzwiami. Nie było to do końca proporcjonalne do sytuacji. Pół godziny później objął mnie ramieniem i wyjaśnił, dlaczego był tak surowy. Potem przeprosił. Właściwie miał rację. Jako zawodnicy zawsze akceptowaliśmy jego impulsywną naturę. Minutę czy dwie po wybuchu złości całkowicie się uspokajał. Jest szczery, bezpośredni, ale budzi sympatię. Żaden trener nie jest tak autentyczny jak on. Kilka lat temu natknął się na moją rodzinę. Od razu podszedł, wygłupiał się z dziećmi i rozmawiał z moją żoną. Była bardzo mile zaskoczona, bo znała Juergena tylko z opowieści.

Porozmawiajmy o reprezentacji. Jak to się stało, że Niemcy, niegdyś stały bywalec decydujących faz wielkich turniejów, ostatnio dotarli do półfinału w 2016 r.? Co idzie nie tak?

- Inne reprezentacje po prostu mają nieco lepsze kadry. Myślę o Hiszpanii, Francji czy Anglii. Taka jest rzeczywistość. Nie może to jednak być wymówką dla odpadnięcia przed 1/8 finału. Powtórzę: w piłce nie chodzi o to, by mieć lepszych piłkarzy, tylko lepszy zespół. I to zawsze było siłą Niemiec. Brzmi prosto, ale jak widać, wcale takie proste nie jest.

Klopp to naprawi?

- Bardzo się cieszę, że został selekcjonerem. Gdy przejmował Borussię i Liverpool, zespoły były na dnie, a on doprowadził je do trofeów. Dla zawodników to będzie trudna droga, ale jestem dobrej myśli.

Urodził się pan w Gelsenkirchen, mieszkał w Manchesterze i Barcelonie, a dziś jest pan w Stambule. Kiedy mówi pan „dom", to które miejsce ma pan na myśli?

- Dom jest dla mnie tam, gdzie jest moja rodzina. I gdzie jesteśmy mile widziani.

Artykuły Powiązane

Wczytywanie kolejnego artykułu...