Podczas gdy kibice i dziennikarze najczęściej porównują zawodników, patrząc na ich boiskowe pozycje, trenerzy wolą rozmawiać o rolach. Stąd biorą się najczęstsze nieporozumienia. Na powołania Jana Urbana warto spróbować spojrzeć przez jego okulary.
W dyskusjach o powołaniach do reprezentacji najwięcej zamętu wprowadza przywiązanie do pozycji. Nie chodzi już nawet o bardzo ogólne dzielenie na obrońców, pomocników i napastników (wśród bramkarzy przynajmniej nie ma dyskusji), ale nawet w obrębie poszczególnych pozycji. Dlatego wielu współczesnych trenerów woli rozmawiać nie o pozycjach, lecz o rolach na boisku. Wybierając skład, starają się zachować równowagę między poszczególnymi rolami i to w obrębie nich decydują, kto z kim konkuruje. Próbując podążać za ich tokiem rozumowania, łatwiej uniknąć krzywdzących uproszczeń.
Różne role w jednym worku
23 zawodników z pola, których Jan Urban zaprosił na najbliższe zgrupowanie reprezentacji Polski, można roboczo przyporządkować do 12 ról. Ich interpretacja i nazewnictwo wewnątrz sztabu może oczywiście wyglądać nieco odmiennie, ale podczas przedstawiania składu selekcjoner właśnie tę ideę starał się przemycić, mówiąc choćby o Tymoteuszu Puchaczu. Mimo że można go wrzucić do wspólnego worka z Nicolą Zalewskim i Michałem Skórasiem, czyli innymi lewymi wahadłowymi, on widzi jego rolę odrobinę inaczej, "większe szanse dając mu na grę w systemie z czwórką, niż z trójką z tyłu". Choć rozpisując skład pozycjami, każdy z nich wpadłby do szufladki "lewy wahadłowy", selekcjoner ocenia ich przydatność do zespołu odmiennie, nawet jeśli poruszają się zwykle w tych samych strefach boiska.
Im dalej od własnej bramki, tym bardziej profile piłkarzy się różnicują. Choć Wiktora Nowaka, debiutanta w tym gronie, będzie się szufladkować jako środkowego pomocnika razem z Bartoszem Sliszem, Kacprem Urbańskim, Piotrem Zielińskim i Sebastianem Szymańskim, w rzeczywistości cała piątka rozbija się na trzy role. Typowy defensywny pomocnik, libero drugiej linii, lider przed obroną, czyli Bartosz Slisz, który w tej roli rywalizował z Patrykiem Dziczkiem z Pogoni Szczecin. "Hiszpański środkowy pomocnik", czyli zawodnik najlepiej czujący się z piłką przy nodze, grający głównie podaniem, to kategoria reprezentowana przez Zielińskiego, Szymańskiego i Urbańskiego. Wreszcie ósemka z "wejściem" w pole karne, czyli Wiktor Nowak, pomocnik biegający od pola karnego do pola karnego, odznaczający się świetnym wyczuciem momentu wejścia z drugiej linii i wykończeniem akcji głową. To atut, którego nie ma żaden z pozostałych czterech środkowych pomocników. Innego środkowego pomocnika trener wybierze, chcąc skupić się na zabezpieczeniu przestrzeni przed własną obroną, a innego, chcąc wykorzystać słabość rywala w bronieniu wejść z drugiej linii.
Porównanie jabłek do gruszek
Podobnie jest na stricte ofensywnych pozycjach. Nie ma sensu przywiązywać się do tego, kto tu jest pomocnikiem, a kto napastnikiem, kto ofensywnym pomocnikiem, a kto skrzydłowym. Jakub Kamiński i Filip Rózga reprezentują podobny gatunek błyskotliwych graczy, wygrywających pojedynki i świetnie atakujących przestrzeń. Mateusza Żukowskiego i Karola Świderskiego można zaklasyfikować jako grających napastników. Mających instynkt strzelecki, ale uczestniczących w grze kombinacyjnej i niekoniecznie lubiących czekać na piłkę w polu karnym, plecami do bramki rywala. Do roli samotnej "dziewiątki" brakuje im siły fizycznej, którą odznaczają się Robert Lewandowski i Adrian Benedyczak. Kiedy więc pytamy, dlaczego w kadrze jest niestrzelający w Widzewie Łódź Karol Świderski, a nie ma strzelającego w Motorze Lublin Karola Czubaka, teoretycznie porównujemy do siebie środkowych napastników, ale w praktyce mieszamy systemy walutowe. Czubak mógłby bowiem być w kadrze za Lewandowskiego albo Benedyczaka. Wstawiając go za Świderskiego, Urban pozbawiałby się piłkarza kompatybilnego z Lewandowskim, kosztem kolejnego, który mógłby być zmiennikiem kapitana reprezentacji.
Patrząc z tego punktu widzenia na największe kontrowersje w powołaniach, powinno się zestawiać jabłka z jabłkami, a gruszki z gruszkami. Czubak nie przegrał rywalizacji ze Świderskim, lecz z robiącym furorę w lidze tureckiej Benedyczakiem, który nie dość, że gra w lepszej lidze, to jeszcze lepiej czuje się w grze kombinacyjnej. Bartosz Mazurek, notujący świetne wejście do Red Bulla Salzburg, został oceniony niżej niż Kacper Urbański, reprezentujący podobny profil w Górniku Zabrze. W jego przypadku Urban zaznaczył, że znaczenie miał fakt, iż Urbański nie jest nowy na tym poziomie. Grając w Serie A, Lidze Mistrzów i dorosłej reprezentacji udowodnił, że może sobie tam dać radę. Pod względem doświadczenia, mimo młodego wieku, jest więc o krok przed piłkarzem, który dopiero wyjechał z Ekstraklasy.
Budowanie młodszych bramkarzy
Profilu Bartosza Nowaka w kadrze Urbana w ogóle natomiast nie ma, choć reprezentacja gra często tym samym systemem, co GKS Katowice. Na pozycjach ofensywnych pomocników selekcjoner wystawia zawsze jakiegoś dynamicznego skrzydłowego w rodzaju Kamińskiego, Rózgi, Zalewskiego czy Oskara Pietuszewskiego (tym razem nie został powołany przez kontuzję), a nie typowego reżysera gry. Ci są w reprezentacji Polski piętro niżej na środku pomocy, ale oczekuje się od nich znacznie więcej odbiorów niż notuje Nowak. Jeśli selekcjoner mówi, że chciałby pod tym względem dostać więcej nawet od Zielińskiego z Interu Mediolan, łatwiej zrozumieć, dlaczego piękne zagrania 33-latka z Gieksy nie doczekały się nagrody w postaci powołania.
W tym kontekście za największych przegranych powołań można uznać Michała Gurgula z Lecha Poznań oraz Łukasza Skorupskiego z Bolonii. Bramkarz, który zaczynał u selekcjonera jako numer jeden i spisywał się w tej roli dobrze, został skreślony głównie ze względu na metrykę. Urban przemycił między wierszami, że jeśli aktualni wybrańcy się nie sprawdzą, wie, że w Skorupskim ma sprawdzone rozwiązanie "na już". Postawił jednak na trzech jego zdaniem najlepszych bramkarzy z młodszego pokolenia – Kamil Grabara, Marcin Bułka i Mateusz Kochalski są niemal rówieśnikami, ich daty urodzenia dzieli tylko półtora roku – i to z nich selekcjoner ma nadzieję wybrać w Lidze Narodów numer jeden. Skorupski w kadrze byłby natomiast młodszy tylko od Lewandowskiego.
Choćby po nieobecności Bartosza Kapustki, cenionego przez selekcjonera i notującego dobre wejście w sezon, widać, że Urban chce tej jesieni sięgać głównie po tych 30-latków, których widzi w roli liderów kadry. Jeśli miał do wyboru młodszych, to raczej na nich się decydował. Za wyjątek można uznać 32-letniego Tomasza Kędziorę, ale problemy z grą Oskara Wójcika, Sebastiana Walukiewicza i Jana Ziółkowskiego otworzyły mu ponownie drogę do kadry. Bo już lewonożny Bright Ede konkurował o inne miejsce w bloku stoperów.
Poszkodowany Gurgul
Marcel Reguła z Zagłębia Lubin przegrał z reprezentującym podobny profil Filipem Rózgą. To można uznać za pewną kontrowersję, bo wychowanek Cracovii wciąż jest na pograniczu składu Sturmu Graz, podczas gdy gwiazda Miedziowych regularnie błyszczy w Ekstraklasie. Urban wybrał jednak szybszego, wygrywającego więcej pojedynków i funkcjonującego na co dzień na wyższym poziomie. Nawet jeśli 20-latek wchodzi z ławki, to jednak na poziomie Ligi Europy i czołowego klubu w Austrii, a nie polskiego średniaka.
Dlatego sam największą kontrowersję, nawet nakładając na kadrę wszystkie filtry Urbana, widzę w nieobecności Gurgula. Uwagi selekcjonera odnośnie Puchacza tylko te wątpliwości spotęgowały. Trener reprezentacji uzasadnił powołanie dla gracza Sabahu Baku w taki sposób, że jeszcze mocniej można się zastanawiać, dlaczego w ogóle je wysłał. Podkreślił, że lewego obrońcę chciałby rozliczać przede wszystkim z bronienia, a nie z asyst, dobrych wrzutek i podłączania się do akcji ofensywnych, co jest od lat głównym atutem uczestnika aktualnej edycji Ligi Mistrzów. Skoro tak, selekcjoner powinien widzieć w nim wahadłowego, bo na tej pozycji łatwiej przykryć braki defensywne. Urban zaznaczył jednak, że tam wyżej ceni Skórasia i Zalewskiego. A gry czwórką w obronie i tak raczej nie planuje.
Zmiany pokoleniowej nie trzeba
O ile więc po prawej stronie postawił na Wojtuszka, dla którego teoretycznie też nie ma miejsca w systemie kadry, ale za to daje bardziej defensywną opcję niż Cash i Frankowski przy ewentualnej grze czwórką z tyłu, o tyle po lewej skreślił podobną opcję, czyli Gurgula, który dobrze broni, ale nie przeprowadza rajdów i nie posyła wrzutek jak Puchacz. Ten wybór trudno nawet uzasadnić jakością otoczenia, w którym na co dzień się funkcjonuje, co zwykle przeważa na korzyść graczy występujących za granicą w konkurencji piłkarzami z Ekstraklasy. Gurgul gra jednak w najsilniejszym polskim klubie, rywalizującym na poziomie Ligi Europy, podczas gdy Puchacz wprawdzie jest w Lidze Mistrzów, ale za to na co dzień gra w znacznie słabszej lidze azerskiej. Być może decydująca okazała się dynamika, bo to raczej cecha wspólna wielu wyborów Urbana. Jak wszyscy we współczesnym futbolu na najwyższym poziomie, gdzie się da, poszukuje szybkości.
Zobacz też: Boniek wskazał winnego porażki Lecha. "To jest niedopuszczalne"
Można dyskutować o poszczególnych nazwiskach, ale jednego Urbanowi nie można odmówić. Ligę Narodów faktycznie wykorzystuje do szukania nowych rozwiązań i przebudowywania kadry. Na 26 powołanych zawodników, czterech nie ma jeszcze ani jednego występu w reprezentacji, trzech pierwszy raz pojawia się w kadrze u tego selekcjonera, a trzech kolejnych debiutowało w czerwcowych meczach towarzyskich. To sprawia, że aż jedenastu piłkarzy jest całkowicie nowych w stosunku do zakończonych pół roku temu eliminacji mundialu. Jeśli jednak pamiętać, że Urban pierwsze powołania wysyłał raptem rok temu i zawodników, których w tym czasie stworzył dla kadry, jak Rózga, Grabara czy Przemysław Wiśniewski, też nie można uznawać za zgrane karty, okaże się, że większość kadry stanowią w niej mniej lub bardziej nowi ludzie. Średnia wieku powołanych - 26,6 - też sugeruje zdrową równowagę. Graczy uprawnionych wciąż do gry w kadrze U-21 jest dokładnie tylu, ilu 30-latków. Rdzeń stanowią natomiast piłkarze już doświadczeni, ale mający przed sobą jeszcze co najmniej dekadę grania. Rewolucji pokoleniowej tu więc nie trzeba. To urban legend, czyli miejska legenda. Kto domaga się jeszcze większej skali zmian w drużynie, która spotyka się raz na parę miesięcy na kilka treningów, ten myli prawdziwe życie z grą komputerową.