Frans Hoek: Wasi bramkarze to twardziele

Lehmann narzeka na piłki, Borucowi wszystko jedno

Szansa Polski: Niemcy mają w bramce Risikofaktor...

Powiedział pan kiedyś, że Artur Boruc i Tomasz Kuszczak bronią w tym samym stylu co Oliver Kahn, a Łukasz Fabiański co Edwin van der Sar. Czym różnią się te dwa style?

Frans Hoek: - Żeby dokładnie wyjaśnić, muszę się trochę cofnąć w czasie. W wieku 28 lat musiałem skończyć bramkarską karierę z powodu kontuzji kolana. Robiąc licencję trenera, zająłem się studiowaniem bramkarstwa i wydałem na ten temat książkę. Była ewenementem, bo nie było wówczas żadnej podobnej literatury. Okazało się, że przeczytał ją Johan Cruyff, który właśnie rozpoczynał karierę trenerską w Ajaksie. Zadzwonił do mnie, mówiąc, że chce pracować ze specjalistą. Powiedziałem mu, że nie czuję się kimś takim, bo nigdy nikogo nie trenowałem. Ale się uparł, żebym spróbował.

Przeprowadziłem kilka niezłych - jak mi się wydawało - treningów z bramkarzami Ajaksu. Ale potem przyszedł mecz i okazało się, że nasze treningi nie miały żadnego przełożenia na grę. Powiedziałem Johanowi, że w takim razie potrzebuję piłkarzy, żeby ćwiczyć sytuacje meczowe. A Cruyff na to: "OK, we wtorki treningi są twoje, masz do dyspozycji całą drużynę". Przeraziłem się. Nagle miałem wydawać polecenia van Bastenowi, Rijkaardowi. Pomyślałem, że jeśli coś schrzanię, to jestem martwy w tym biznesie.

Zajęcia wyglądały jak mecz. Ajax za Cruyffa grał bardzo ofensywnie. Obrońcy byli daleko, więc nasz bramkarz Stanley Menzo musiał grać na wielkiej przestrzeni. Jego zadaniem nie było wyłącznie bronienie strzałów na linii. Miał włączać się w grę, wyprowadzać ataki, stał się trochę ostatnim obrońcą. Jednym słowem, musiał świetnie grać nogami, nie tylko rękami. Stworzyłem system treningów, który miał w tym pomóc. Wprowadziliśmy go we wszystkich kategoriach wiekowych Ajaksu, by wychowywać takich bramkarzy. I van der Sar, który przyszedł po Menzo, jest idealnym produktem tego systemu. Typowym bramkarzem Ajaksu. System wypalił - przez 12 lat mojej pracy w Amsterdamie klub nie kupił ani jednego bramkarza!

Gdy odszedłem do Barcelony, która od czasów Cruyffa gra w tym samym, ofensywnym stylu co Ajax, myślałem, że robota będzie łatwa i przyjemna. Ale spotkałem tam Vitora Baię. Portugalczyk był wybitnym bramkarzem. Ale trafił do Barcy za czasów Bobby'ego Robsona, który preferował system 4-4-2. Obrońcy cofali się na pole karne i stamtąd wyprowadzali atak. Louis van Gaal - jak Ajax - wyprowadzał obrońców daleko, zostawiając bramkarzowi mnóstwo miejsca. Okazało się, że Baia kompletnie sobie nie radzi. Na linii był świetny, ale już kilka metrów przed nią - fatalny. Pomyślałem, że go nauczę, ale on nie był w stanie się przestawić. Na jego miejsce ściągnęliśmy Ruuda Hespa, który nie był tak wybitnym bramkarzem, ale pasował do systemu.

Później sytuacja powtórzyła się z Robertem Enke, którego polecił nam José Mourinho, bo współpracowali w Benfice Lizbona. Znów bronił świetnie, ale tylko na linii. Wówczas zrobiłem dokładną charakterystykę wszystkich cech van der Sara i Baii. I doszedłem do wniosku, że pierwszy to tak naprawdę bardziej piłkarz niż bramkarz. Nazywam ten typ "bramkarzem, który gra z drużyną". Ktoś taki np. potrafi przewidzieć, gdzie trafi piłka, i znaleźć się w tym miejscu we właściwym czasie.

Baia, Kahn, Boruc, Kuszczak to "bramkarze liniowi", królowie pola bramkowego, o idealnym refleksie i czasie reakcji. Trener musi wiedzieć, jakim typem jest jego bramkarz i czego może od niego oczekiwać. Musi mieć świadomość, że pewnych cech jego bramkarz nie poprawi, bo nie jest w stanie. Nie przystosuje się do systemu. Właśnie z tych powodów van der Sar nie sprawdził się w Juventusie, gdzie nie potrzebowali z tyłu obrońcy, ale świetnego liniowego jak Gianluigi Buffon, który w końcu wypchnął Edwina ze składu.

A młodszych można spróbować wyszkolić?

- Tak, ale trzeba zacząć wcześnie. Mnie się to udało z Pepe Reiną, który kiedy przyszedł do Akademii Barcelony, miał wszelkie cechy bramkarza liniowego. Ale że Barca gra w swoim stylu, zaczęliśmy go przestawiać. Udało się i Reina jest jednym z nielicznych bramkarzy świata, który potrafi grać w obu systemach, jak trenerowi pasuje.

Większość bramkarzy świata jest gdzieś pośrodku. Zawsze sobie zadaję pytanie, ile kto ma procent przewidywania, a ile reakcji. Np. Boruc ma reakcję na poziomie 90 proc., przewidywanie na 50-60 proc. U Fabiańskiego jest dokładnie odwrotnie - 90 proc. przewidywania, około 70 proc. reakcji. Z tego powodu moje zajęcia z Arturem wyglądają zupełnie inaczej niż z Łukaszem. Fabiański to bramkarz "przewidujący" z natury, bo cały czas w Polsce szkolono go w "reakcji". I to szkolenie dało świetne efekty. U starych jak Boruc trzeba zaakceptować ich styl i tak wykorzystywać, żeby wydobyć z nich to, co najlepsze. Nie pracować nad słabościami, jak ja z Baią, bo skończyło się tak, że stracił pewność siebie. Trzeba było wzmacniać to, co dobre.

Jesteśmy dumni z tego, że Polacy wydali ostatnio tak świetnych bramkarzy. Ale dlaczego właśnie my?

- Tez jestem z tego dumny. A dlaczego? Bo macie tu świetną selekcję, ukierunkowaną na bramkarzy liniowych. Dlatego nie mam pojęcia, skąd się wziął u was taki Fabiański, bo to w ogóle nie jest polski bramkarz! Selekcja jest nakierowana na rosłych i silnych chłopaków, świetnie broniących na linii. To naturalne, bo dziś, jeśli nie masz 185 cm, to zapomnij o staniu w bramce. Wyjątkiem jest Iker Casillas z Realu, który ma 183 cm. Ale zwykle na bramkarzy szkoli się chłopaków w granicach 190 cm. Chodzi o zasięg rąk, po prostu ktoś mały nie sięgnie piłki.

Typowy polski bramkarz to właśnie Boruc, Kuszczak, Wojtek Kowalewski czy młody Wojtek Szczęsny, z którym ostatnio pracowałem. Wszyscy mają też niezwykle silną psychikę. I co ważne, świetnie dają się prowadzić, łapią w lot, o co chodzi. To wszystko cechy klasowych bramkarzy. Na razie wiadomo, że jest nim Boruc, bo przypominam, że pozostali nie są jeszcze bramkarzami numer 1 w swoich klubach. Dopiero kiedy zaczną, będziemy wiedzieć, w jakim kierunku się rozwinęli. Ale potencjał mają ogromny.

Anglicy, którzy od lat mają problem z bramkarzami, stwierdzili, że Polska, Czechy czy Brazylia dlatego produkują świetnych golkiperów, bo w tych krajach na szkolnych zajęciach wf. dużo gra się w koszykówkę, piłkę ręczną, siatkówkę, co wyrabia w przyszłych bramkarzach lepszą koordynację wzrokowo-ruchową. Zgadza się pan z tą opinią?

- Nie do końca. Instytucja profesjonalnych trenerów bramkarzy to świeża sprawa. Problemy Anglików wzięły się stąd, że tam od ponad 20 lat szkolą bramkarzy ci sami ludzie. Po prostu bramkarz kończył karierę i bez żadnej licencji zaczynał zajmować się bramkarzami. A przecież futbol zmienia się tak szybko. Niedawno obejrzałem sobie finał mistrzostw Europy w 1992 roku: Dania - Niemcy. Chryste, przecież obrońca mógł jeszcze podawać do bramkarza! Teraz gra jest coraz szybsza, coraz trudniej przewidzieć jak poleci piłka. A ci starzy trenerzy bazują tylko na swoim doświadczeniu!

No i jak w starych czasach zabierają bramkarzy i trenują obok drużyny. Zapominają, że przecież w futbolu gra się jedenastu na jedenastu. Trzeba się rozwijać, reagować na sytuację. Gdybym bazował tylko na tym, co działo się w czasach, kiedy ja grałem, do niczego bym nie doszedł. Skończyłem wychowanie fizyczne i kursy w federacji, cały czas się dokształcam, choć sam też prowadzę wykłady i warsztaty. Bardzo często na Wyspach.

Jakie cechy uważa pan za najważniejsze dla bramkarza?

- Pierwszym i najważniejszym zadaniem bramkarza jest sprawić, żeby piłka nie wpadła do siatki. Wyprowadzanie piłki do gry nogami jest też ważne, ale nie wolno zapominać o priorytecie. Taki błąd popełniono w Holandii. Skoro van der Sar tak świetnie grał nogami, w klubach zaczęto stawiać na bramkarzy obdarzonych podobną cechą. Tyle że kogoś takiego potrzebował tylko Ajax ze swoją filozofią gry. W klubach grających zupełnie inaczej tacy bramkarze stawali się zakałą. Więc najważniejsza cecha to umieć zatrzymać strzał. Na wszelkie sposoby - robinsonadą czy w pojedynku jeden na jeden. I nie dopuścić do strzału, czyli np. przechwycić dośrodkowanie. Druga rzecz to umieć szybko wprowadzić piłkę do gry, ręką czy nogą, jak najdokładniej.

1 2  następne »